LGS Türkçe sınavında her yıl mutlaka karşımıza çıkan konuların başında fiil ve fiil çekimleri gelmektedir. Fiiller, dilimizin en hareketli ve anlam bakımından en zengin sözcük grubudur; hem eylemleri hem de oluş-kılınışları karşıladığı için cümlenin yüklem görevini tek başına üstlenebilir. Bu yazıda, LGS 2026 hazırlık sürecinizde ihtiyaç duyacağınız tüm fiil bilgilerini —tanımdan çekim eklerine, kip sisteminden kişi eklerine kadar— ayrıntılı biçimde ele alacağız.
1. Fiil Nedir?
Fiil; bir eylemi, oluşu ya da kılınışı karşılayan ve zaman kavramı taşıyan sözcüklere verilen addır. Cümlede genellikle yüklem görevini üstlenir ve kendine özgü çekim ekleri alarak kip, zaman ve kişi anlamı kazanır. Fiillerin diğer sözcük türlerinden en belirgin farkı, zaman ve kişi bilgisini bünyesinde barındırmasıdır.
Bir sözcüğün fiil olduğunu anlamak için “-mek / -mak” mastar ekini alabiliyor mu diye kontrol edin. Alabiliyor ise o sözcük fiildir. Örneğin: koş → koşmak ✔, güzel → güzelmek ✘
Fiiller anlam açısından üç temel gruba ayrılır:
- Eylem bildiren fiiller: Bir hareket veya işi gösterir. koşmak, yazmak, gülmek
- Oluş bildiren fiiller: Kendiliğinden gerçekleşen değişimleri gösterir. solmak, büyümek, yaşlanmak
- Kılınış bildiren fiiller: Öznenin kendi isteğiyle yaptığı eylemleri gösterir. oturmak, kalkmak, beklemek
2. Fiilin Yapısı: Kök ve Ekler
Bir fiilin çekimlenebilmesi için mutlaka bir kök ve çeşitli ekler gerekir. Fiil çekimi şu sırayla oluşur:
FİİL KÖKÜ + (Türetme Eki) + KİP EKİ + KİŞİ EKİ
yaz + dı + m → yazdım
gel + ecek + sin → geleceksin
Fiil kökleri tek heceli veya çok heceli olabilir. Kökten türetilen fiiller ise türetme ekleriyle (ettirgen, edilgen, dönüşlü, işteş çatı ekleri) genişler. LGS’de en çok sorulan kısım kip ekleri ve bunların doğru kullanımıdır.
3. Fiil Kipleri: Haber ve Dilek Kipleri
Kipler, fiilin gerçekleşme biçimine ilişkin konuşmacının tutumunu yansıtır. Türkçede fiil kipleri ikiye ayrılır:
3.1 Haber (Bildirme) Kipleri
Haber kipleri, eylemin ne zaman gerçekleştiğini (geçmiş, şimdiki, gelecek) bildiren kiplerdir. Beş tanedir:
| Kip Adı | Eki | Örnek | Anlamı |
|---|---|---|---|
| Görülen Geçmiş Zaman | -dı / -di / -du / -dü / -tı / -ti | gördüm, yedim | Bizzat yaşanan geçmiş |
| Duyulan Geçmiş Zaman | -mış / -miş / -muş / -müş | gitmiş, uyumuş | Duyularak öğrenilen geçmiş |
| Şimdiki Zaman | -ıyor / -iyor / -uyor / -üyor | geliyor, yazıyor | Konuşma anında süren eylem |
| Geniş Zaman | -r / -ar / -er / -ır / -ir | yapar, gelir, koşar | Her zaman geçerli eylem |
| Gelecek Zaman | -acak / -ecek | gidecek, okuyacak | İleride yapılacak eylem |
“Her sabah erken kalkarım.” → Geniş zaman (alışkanlık/süreklilik)
“Şu an çalışıyorum.” → Şimdiki zaman (anlık eylem)
Geniş zaman, alışkanlık ve genel geçer gerçekleri; şimdiki zaman ise tam o anda yaşanan eylemi anlatır.
3.2 Dilek (Tasarlama) Kipleri
Dilek kipleri, eylemin gerçekleşmesine ilişkin bir istek, emir, şart ya da olasılık ifade eder. Zaman kavramı taşımaz; bu yüzden “haber” değil “dilek” kipleri olarak adlandırılır.
- İstek Kipi (-a / -e): Öznenin bir eylemi yapmak istediğini bildirir.
gideyim, gidesin, gidelim - Dilek-Koşul Kipi / Şart Kipi (-sa / -se): Bir koşula bağlı eylemi anlatır.
gelsem, okusan, çalışsak - Gereklilik Kipi (-malı / -meli): Yapılması gereken eylemi bildirir.
gitmeliyim, çalışmalısın - Emir Kipi (eksiz): Bir emri ya da isteği bildirir; 1. tekil şahıs çekimi yoktur.
gel, gelsin, gelin, gelsinler
4. Şahıs (Kişi) Ekleri
Fiil çekiminde kip ekinden sonra gelen ekler, eylemi kimin yaptığını ya da kimin için istendiğini gösterir. Şahıs ekleri iki ana gruba ayrılır:
4.1 Zamir Kökenli Şahıs Ekleri
Bu ekler kişi zamirlerinden (-im, -sin, -iz, -siniz, -lar/-ler) gelir. Haber kipleriyle kullanılır:
1. Tekil: -(i)m → geldim
2. Tekil: -sin → geldin
3. Tekil: (ek yok) → geldi
1. Çoğul: -(i)k → geldik
2. Çoğul: -siniz → geldiniz
3. Çoğul: -ler / -lar → geldiler
4.2 İyelik Kökenli Şahıs Ekleri
Dilek ve istek kipleriyle kullanılan eklerdir (-yım, -sın, -yız, -sınız). İyelik eklerinden geldiği için bu şahıs eklerinde “-k” yerine “-ım” ve “-yız” gibi sesler görülür.
Emir kipinin 1. tekil şahıs çekimi yoktur. Kendine emir verilmez! LGS’de bu kural sıkça sorulmaktadır. Emir kipinin 2. tekil şahıs çekiminde de özel ek alınmaz: “gel”, “yaz”, “oku”
5. Birleşik Zamanlı Fiiller
Bir kip eki üzerine ikinci bir kip eki getirilmesiyle birleşik zamanlı fiil elde edilir. Bu yapılar, eylemin hem zamanını hem de pekiştirilmiş anlamını aynı anda gösterir. Türkçede üç ana birleşik zaman bulunur:
- Hikâye Birleşik Zamanı (-dı): Kip eki + görülen geçmiş zaman
geliyordu, yazardı, gelmeliydi, okusaydı - Rivayet Birleşik Zamanı (-mış): Kip eki + duyulan geçmiş zaman
geliyormuş, yazarmış, gelmeliymiş - Şart Birleşik Zamanı (-sa): Kip eki + şart kipi
geliyorsa, yazarsa, gelecekse
Birleşik zamanlı fiilleri analiz ederken önce esas kipi belirleyin, ardından ikinci kipi bulun. Örneğin “gelecekmiş” → esas kip: gelecek zaman (-acak), ikinci kip: rivayet (-mış). Anlamı: “geleceği söyleniyormuş / duyulmuş”.
6. Fiillerde Olumsuzluk
Fiillerde olumsuzluk, -ma / -me olumsuzluk ekiyle yapılır. Bu ek, fiil kökünden hemen sonra kip ekinden önce gelir.
Ancak geniş zaman olumsuzunda özel bir durum söz konusudur: -ma/-me eki alındıktan sonra geniş zaman eki olan -r düşer ve yerine -z gelir.
gelmedim → gelmedim (görülen geçmiş, olumsuz)
yazmamış → yazmamış (duyulan geçmiş, olumsuz)
gitmeyor → gitmiyor (şimdiki zaman, olumsuz)
yapmaz → yapmaz (geniş zaman, olumsuz — -r düşer!)
gelmeyecek → gelmeyecek (gelecek zaman, olumsuz)
Soru eki mı/mi/mu/mü, kip ekinden sonra ayrı yazılır ve her zaman ayrı bir kelimeymiş gibi düşünülür. Olumsuz soru ise hem olumsuzluk hem soru ekinin birlikte kullanılmasıyla oluşur: “Gelmiyor musun?”
7. Fiil Çatısı
Fiil çatısı; fiilin özne ve nesneyle olan ilişkisini, yani eylemin kime yaptırıldığını ya da nesne alıp almadığını gösterir. LGS’de özellikle etken, edilgen, dönüşlü ve ettirgen çatı konuları çıkmaktadır.
| Çatı Türü | Eki | Örnek | Açıklama |
|---|---|---|---|
| Etken Çatı | — | Ali kitabı okudu. | Eylemi özne bizzat yapar |
| Edilgen Çatı | -ıl / -il / -un / -ün / -n | Kitap okundu. | Eylemi yapan belirsiz |
| Dönüşlü Çatı | -ın / -in / -un / -ün | Ali yıkandı. | Eylemin sonucu özneye yansır |
| Ettirgen Çatı | -dır / -tır / -t / -ır | Ali kitabı okuttu. | Eylemi başkasına yaptırtır |
| İşteş Çatı | -ış / -iş / -uş / -üş | Çocuklar güreşti. | Eylem karşılıklı / birlikte yapılır |
8. Fiilimsi (Sözcük Fiiller)
Fiilden türeyen ve cümlede isim, sıfat ya da zarf görevini üstlenen sözcüklere fiilimsi adı verilir. Fiilimsiler çekimli değildir; yani kip ve kişi eki almazlar. Üç türü vardır:
- İsim-Fiil (Mastar): -mak/-mek, -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş
Koşmak yorucudur. / Gülüşü çok güzeldi. - Sıfat-Fiil (Ortaç): -an/-en, -ar/-er, -mış/-miş, -acak/-ecek, -dık/-dik
Koşan çocuk durdu. / Kırılan bardak masadaydı. - Zarf-Fiil (Ulaç/Bağ-fiil): -arak/-erek, -ıp/-ip, -ken, -madan/-meden, -ınca/-ince
Koşarak geldi. / Uyurken rüya gördü.
Fiilimsiler kip ve kişi eki almaz; aldığı anda fiil olur. “Koşmak güzeldir.” → koşmak = isim-fiil. “Koşacaksın.” → koşacaksın = çekimli fiil (gelecek zaman, 2. tekil).
9. LGS’de Çıkan Soru Tipleri ve Çözüm Stratejileri
LGS Türkçe sınavında fiil ve fiil çekimleri konusundan genellikle şu soru tiplerinden biri gelir:
Soru Tipi 1 – Kip belirleme: Altı çizili sözcüğün hangi kiple çekimlendiğini sorar. Strateji: Önce ekin ne olduğunu bulun; ardından tablonuzdaki kip ekiyle eşleştirin.
Soru Tipi 2 – Aynı kipi bulma: Verilen cümledeki fiilin kipini bulup aynı kiple çekimlenmiş seçeneği belirlemenizi ister. Strateji: Tüm seçeneklerin eklerini çözümleyin.
Soru Tipi 3 – Birleşik zaman: Fiilin kaç kipli olduğunu ya da anlam değerini sorar. Strateji: İkili ek yapısını fark edin.
Soru Tipi 4 – Çatı belirleme: Fiilin etken/edilgen/ettirgen/dönüşlü/işteş olduğunu bulmanızı ister. Strateji: Özne ve nesne ilişkisini analiz edin.
10. Konu Özeti ve Hatırlatmalar
- Fiiller kip eki + kişi eki ile çekimlenir.
- Haber kipleri: Görülen geçmiş (-dı), duyulan geçmiş (-mış), şimdiki (-ıyor), geniş (-r), gelecek (-acak).
- Dilek kipleri: İstek (-a), şart (-sa), gereklilik (-malı), emir (eksiz).
- Geniş zaman olumsuzunda -r düşer, -z gelir: yapmaz, gelmez.
- Emir kipinin 1. tekil şahsı yoktur.
- Birleşik zamanlı fiillerde iki kip eki üst üste kullanılır; önce esas kip belirlenir.
- Fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) kip ve kişi eki almaz.
- Çatı türleri: etken, edilgen (-n/-l), dönüşlü (-n), ettirgen (-t/-tır/-dır), işteş (-ş).
🎯 LGS 2026 Başarı İpucu
Fiil çekimlerini ezberlemek yerine eklerin sesini tanımayı öğrenin. Her eki bir örnekle ses hafızanıza kaydedin. Ardından deneme sınavlarında o “sesi” tanıma egzersizi yapın — bu yöntem, doğru yanıtı ezbersiz bulmanızı sağlar.
💬 Yorum Yap