Fiilimsiler Konu Anlatımı – İsim-Fiil, Sıfat-Fiil, Zarf-Fiil (LGS 2027)

LGS Türkçe testinde dil bilgisi sorularının en çok sorulan konularından biri fiilimsilerdir. Fiilimsiler hem kendi başına soru olarak gelir hem de cümlenin ögeleri, cümle türleri ve paragraf sorularının içinde karşına çıkar. Konunun zorluğu, fiilimsilerin bazen çekimli fiillere, bazen de kalıcı isimlere çok benzemesidir. Bu rehberde LGS fiilimsiler konu anlatımını isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil başlıklarıyla, ekleri, örnekleri, tuzakları ve çözümlü sorularıyla ele alıyoruz.

Fiilimsiler LGS’de Nasıl Sorulur?

Fiilimsi soruları genellikle dört farklı kalıpta karşına çıkar. Bu kalıpları önceden tanımak, soru kökünü okur okumaz ne yapman gerektiğini bilmeni sağlar:

Son yıllarda bu sorular çoğunlukla kısa bir metin ya da bir öğrencinin hazırladığı kavram haritası üzerinden soruluyor. Yani yalnızca ekleri ezberlemek yetmiyor; sözcüğün cümledeki görevini yorumlayabilmen gerekiyor. Aşağıdaki bölümlerde her fiilimsi türünü bu bakış açısıyla, tuzaklarıyla birlikte inceliyoruz.

Fiilimsi Nedir?

Fiilimsiler, fiil kök ya da gövdelerine getirilen özel eklerle oluşan, fiil anlamını koruyan ama cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Adından da anlaşılacağı gibi “fiile benzeyen” sözcüklerdir: Bir iş, oluş ya da hareket bildirirler ama tam bir fiil gibi davranmazlar.

Fiilimsileri çekimli fiillerden ayıran temel özellik şudur: Fiilimsiler kip ve şahıs eki almaz, yani çekimlenmez. “Geldi” bir çekimli fiildir; geçmiş zaman kipini ve üçüncü tekil şahsı bildirir. “Gelen” ise bir fiilimsidir; zaman ve şahıs bildirmez, sadece “gelme” eylemini bir ismi nitelemek için kullanır.

Fiilimsilerin bir diğer önemli özelliği, olumsuz yapılabilmeleri ve kendilerinden önce gelen sözcüklerle birlikte bir fiilimsi grubu oluşturabilmeleridir. “Her sabah erkenden okula giden çocuk” ifadesinde “giden” fiilimsi, “her sabah erkenden okula giden” ise fiilimsi grubudur ve bu grubun tamamı “çocuk” ismini niteler.

Fiilimsiler, cümlede üstlendikleri göreve göre üçe ayrılır: isim-fiiller, sıfat-fiiller ve zarf-fiiller. Her birinin kendine özgü ekleri vardır ve LGS’de başarı büyük ölçüde bu ekleri tanımaya bağlıdır.

1. İsim-Fiiller (Ad-Eylemler)

Fiillere getirilen ekler yardımıyla oluşan ve cümlede isim gibi kullanılan fiilimsilerdir. Eylemin adını bildirirler. İsim-fiil ekleri yalnızca üç tanedir ve akılda tutması kolaydır:

• Kitap okumak insanın ufkunu genişletir. (-mak)
• Annesinin gülüşü herkesi neşelendirdi. (-üş)
• Erken kalkmayı alışkanlık hâline getirdi. (-ma)
• Onun bu bakışından hiç hoşlanmadım. (-ış)
• Ders çalışmamak onu zor durumda bıraktı. (olumsuz isim-fiil)

İsim-fiiller isim gibi davrandıkları için çoğul eki, iyelik eki ve hâl ekleri alabilir: “Bu yürüyüşlerimiz çok keyifliydi.” Cümlede özne, nesne veya tümleç olabilirler. “Yüzmek sağlıklıdır.” cümlesinde “yüzmek” isim-fiili öznedir.

Kalıcı İsim Olmuş İsim-Fiiller

Bazı sözcükler isim-fiil ekiyle oluşmuş olsa da zamanla bir nesnenin, kavramın ya da varlığın adı hâline gelmiştir. Bu sözcükler artık eylem bildirmez ve fiilimsi sayılmaz. LGS’nin en sevdiği tuzaklardan biri budur.

Ayırt etmenin pratik yolu şudur: Sözcüğü “… işi / … eylemi” kalıbına sokmayı dene. “Toprağı kazma işi” anlamlıysa fiilimsidir; “bir kazma (alet)” anlamına geliyorsa kalıcı isimdir.

2. Sıfat-Fiiller (Ortaçlar)

Fiillere getirilen eklerle oluşan ve cümlede bir ismi niteleyen, yani sıfat görevinde kullanılan fiilimsilerdir. Sıfat-fiil ekleri bir cümleyle kolayca ezberlenir: “Anası mezar, dikecek miş.”

-dik ve -ecek ekleri çoğu zaman iyelik ekiyle birlikte kullanılır: okuduğum kitap, yapacağımız gezi, gördüğün rüya. Bu yapılarda sözcük şahıs bildiriyor gibi görünse de aldığı ek iyelik ekidir, şahıs eki değildir. Bu yüzden fiilimsi olmaya devam eder.

Adlaşmış Sıfat-Fiiller

Sıfat-fiilin nitelediği isim düşürülürse, sıfat-fiil o ismin yerini alır ve cümlede isim gibi kullanılır. Buna adlaşmış sıfat-fiil denir. “Gelen misafirler oturdu.” cümlesinde “gelen” sıfat görevindedir. “Gelenler oturdu.” cümlesinde ise “misafirler” düşmüş ve “gelenler” isim olmuştur. Burada sözcük yine sıfat-fiildir; sadece görevi değişmiştir. LGS’de “aşağıdakilerin hangisinde sıfat-fiil isim görevinde kullanılmıştır?” tipinde sorular bu bilgiyi ölçer.

Sıfat-Fiil mi, Çekimli Fiil mi?

-ecek, -miş, -ar ve -mez ekleri aynı zamanda kip ekleri olarak da kullanılır. Bu yüzden aynı sözcük bir cümlede çekimli fiil, başka bir cümlede sıfat-fiil olabilir. Belirleyici olan, sözcüğün yüklem olup olmadığı ve bir ismi niteleyip nitelemediğidir.

Kalıcı İsim Olmuş Sıfat-Fiiller

Sıfat-fiil ekiyle oluşmuş bazı sözcükler de zamanla kalıcı isim olmuştur: yazar, okur, gelir, gider, dolmuş, çıkmaz, gelecek (zaman kavramı olarak) gibi. “Ünlü bir yazar okulumuzu ziyaret etti.” cümlesinde “yazar” bir meslek adıdır ve fiilimsi değildir. Ancak “Her gün düzenli günlük yazar mısın?” cümlesinde “yazar” çekimli fiildir. “Ailenin aylık geliri arttı.” cümlesinde de “gelir” kalıcı isimdir.

3. Zarf-Fiiller (Bağ-Fiiller / Ulaçlar)

Fiillere getirilen eklerle oluşan ve cümlede fiili zaman, durum ya da sebep yönünden niteleyen, yani zarf görevinde kullanılan fiilimsilerdir. Ayrıca iki cümleyi birbirine bağladıkları için “bağ-fiil” de denir. Zarf-fiil eklerinin sayısı fazladır, bu yüzden en sık kullanılanları gruplayarak öğrenmek işini kolaylaştırır:

Zarf-fiilleri bulmanın en kolay yolu yükleme “ne zaman?”, “nasıl?”, “niçin?” sorularını sormaktır. Cevap fiilden türemiş bir sözcükse büyük ihtimalle zarf-fiildir. Zarflar konusunu genel olarak tekrar etmek istersen LGS Türkçe zarflar konu anlatımı yazımıza göz atabilirsin.

Zarf-fiillerin bir başka özelliği de iki eylem arasındaki ilişkiyi göstermeleridir. “-ınca” ve “-dığında” ekleri bir eylemin diğerinden hemen önce ya da onunla aynı anda gerçekleştiğini, “-alı” eki bir eylemin başladığı andan bu yana geçen süreyi, “-madan” eki ise bir eylemin gerçekleşmeden diğerinin yapıldığını anlatır. Soru kökünde “anlam ilişkisi” ifadesi geçiyorsa bu farklara dikkat et.

Fiilimsiler Cümle Yapısını Nasıl Etkiler?

Fiilimsiler, Türkçenin en güçlü anlatım araçlarından biridir. Bir fiilimsi grubu, aslında küçük bir cümlenin sıkıştırılmış hâlidir. “Kitap okuyan öğrenci” ifadesi “Öğrenci kitap okuyor.” cümlesinin bir isme dönüştürülmüş hâlidir. Bu nedenle fiilimsi içeren cümlelerde birden fazla yargı bulunur. “Ödevini bitirince dışarı çıktı.” cümlesinde iki yargı vardır: “ödevini bitirdi” ve “dışarı çıktı”.

LGS’de bu özellik özellikle cümle yorumlama ve anlatım bozukluğu sorularında önem kazanır. Bir fiilimsi grubu yanlış yere konduğunda anlam belirsizleşir. “Yaşlı adamın sattığı eski evi gördük.” cümlesinde “yaşlı” sözcüğünün kimi nitelediğini anlamak için fiilimsi grubunun sınırlarını doğru belirlemek gerekir. Cümle yorumlama tekniklerini LGS Türkçe cümle yorumlama yazımızda ayrıntılı olarak bulabilirsin.

Fiilimsi Türünü Belirlemek İçin 3 Adımlı Yöntem

Bu üç adım, özellikle kalıcı isim tuzaklarını ve kip ekleriyle karışan sıfat-fiilleri ayırt etmede çok işe yarar. Her soruda bu sırayı izlersen yanlış yapma ihtimalin ciddi biçimde azalır.

Fiilimsilerin Cümledeki Görevleri

Fiilimsiler türlerine göre cümlede farklı ögeler oluşturur. Bu bilgi, cümlenin ögeleri konusunda da karşına çıkacağı için iki konuyu birlikte düşünmek faydalıdır:

Burada önemli bir ayrıntı var: Sıfat-fiiller tek başına bir öge oluşturmaz, nitelediği isimle birlikte ögenin bir parçası olur. “Okuduğum kitap” ifadesinin tamamı öznedir. Zarf-fiiller ise genellikle zarf tümleci görevinde kullanılır, çünkü yüklemi zaman, durum ya da sebep yönünden tamamlarlar.

Fiilimsilerin Anlatıma Katkısı

LGS yalnızca fiilimsiyi bulmayı değil, onun metne ne kattığını da sorar. Fiilimsiler anlatımı kısaltır, akıcı hâle getirir ve birden fazla yargıyı tek cümlede toplar. Şu iki anlatımı karşılaştır:

Paragraf sorularında “Bu metinde aşağıdakilerden hangisine başvurulmuştur?” gibi sorularda fiilimsilerin bu işlevi önem kazanır. Bir metinde zarf-fiiller yoğun kullanılmışsa eylemler arasında zaman ilişkisi ve akış öne çıkar; sıfat-fiiller yoğunsa betimleme ve nitelendirme ağır basar. Bu küçük gözlem, şıklar arasındaki ince farkları görmeni kolaylaştırır.

LGS Tarzı Çözümlü Sorular

Aşağıdaki sorular LGS’de çıkan dil bilgisi sorularına benzer şekilde hazırlandı. Önce kendin çöz, sonra çözümü oku.

Fiilimsiler konusundan sonra dil bilgisinin diğer başlıklarını LGS Türkçe konu anlatımı rehberimizden takip edebilir, fiil çekimlerini fiil ve fiil çekimleri yazımızla pekiştirebilirsin.

Sık Yapılan Hatalar Tablosu

Fiilimsiler İçin 5 Günlük Çalışma Planı

MEB’in açıkladığı takvime göre 2027 LGS merkezî sınavı 13 Haziran 2027 Pazar günü yapılacak. Fiilimsiler, 8. sınıf Türkçenin ilk dil bilgisi konularından biridir ve sonraki konuların, özellikle cümlenin ögeleri ve cümle türlerinin temelini oluşturur. Bu yüzden konuyu şimdiden sağlamlaştırmak, bahar dönemindeki tekrarlarını çok kolaylaştırır.

Öğrendiklerini ölçmek için deneme sınavları bölümümüzü kullanabilir, deneme sonuçlarını LGS puan hesaplama aracıyla puana çevirebilirsin.

Sıkça Sorulan Sorular